blog

Impulsiviteit vaak verkeerd uitgelegd

‘ADHD’ers zijn impulsief’ wordt er vaak gezegd en geschreven. De definitie hiervan is het ‘handelen vanuit plotselinge opwellingen en niet vanuit weloverwogen plannen’. In de volksmond verbastert tot ‘doen zonder denken’. Vrij denigrerend als zeg ik het zelf, en het klopt ook eigenlijk niet. Wat er gebeurd tijdens de informatieverwerking bij mensen met AD(H)D, is dat er teveel prikkels opgevangen wordt omdat de filter (die prikkels moet tegenhouden) inadequaat werkt. De hersenen werken echter verder prima en doen wat hun gevraagd wordt, namelijk van elke binnengekomen prikkel informatie uit het geheugen ophalen en deze teruggeven. Dat betekent dat de hersenen van iemand met AD(H)D ontzettend hard werkt en constant informatie aan het ophalen is. Omdat er zoveel meer prikkels binnenkomen, neemt dit ook meer tijd in beslag dan bij iemand waar er minder prikkels bijkomen. Omdat die tijd er in de praktijk meestal niet is, reageren mensen met AD(H)D alvast zonder dat de informatie uit het geheugen al ‘terug’ is. Gevolg: opgeslagen informatie wordt niet meegenomen. Vaak komt de informatie pas halverwege het handelen aan, of na het handelen. Erg frustrerend wanneer je bijvoorbeeld net kritiek hebt gekregen vanuit de omgeving (zo van ‘waarom heb je dat nou alweer gedaan, ik heb je toch al zo vaak vertelt dat…’) en je eigen opgehaalde informatie beschuldigd je ook nog eens (‘tja, ik had me de vorige keer al voorgenomen dat ik niet… en nu heb ik het toch weer gedaan…’). Het resultaat hiervan is niet vertrouwen op eigen voornemens en een laag zelfbeeld. Niet het ‘doen zonder denken is passend, maar eerder het ‘handelen terwijl de informatie vanuit het geheugen nog niet terug is’.

Overigens zie ik dat de term impulsiviteit ook regelmatig verkeerd gebruikt wordt, dan worden alle snelle beslissingen ‘impulsief’ genoemd. Maar mensen met AD(H)D denken nou eenmaal vrij snel, dus het hoeft niet perse impulsief te zijn als je toch van keuze veranderd nadat je hier over nagedacht hebt. Zo hoorde ik laatst een verhaal over iemand die van plan was een proefritje met een auto te maken en de auto uiteindelijk direct had gekocht. ‘Impulsief’, zei de partner. Maar waarom langer nadenken als de auto prima rijdt en er een goed gevoel bij is? Waarom nog meer tijd en energie insteken als deze optie ‘goed genoeg’ is? Het lijkt mij een adequate beslissing! Snel en efficiënt.

Wat ik ook hoor is dat voor alle verkeerde keuzes de term ‘impulsief’ wordt gebruikt. Maar het ‘eerst nadenken en dan doen’ wil niet altijd zeggen dat als je beslissingen goed uitpakken! Immers, we kunnen de toekomst niet voorspellen en het kan gewoon zo zijn dat je bepaalde dingen niet in overweging neemt omdat je aan kennis miste of omdat je pech hebt gehad…

Echte impulsiviteit is vaak doelloos gedrag en gedrag waarvan de persoon zélf direct na het gedrag aangeeft ‘oei, dat had ik beter niet kunnen doen…’. En dan is er een stuk minder impulsiviteit dan gedacht!